Jak przygotować się do badań - i dlaczego to jest takie ważne?

W Skin Pharmacy łączę pielęgnację ze świadomą diagnostyką. Żeby wyniki były wiarygodne, kluczowa jest faza przedanalityczna — wszystko, co dzieje się zanim próbka trafi do analizatora. To właśnie tu powstaje najwięcej pomyłek; na szczęście kilka prostych zasad potrafi im skutecznie zapobiec.

24–48 godzin wcześniej

Bez ciężkiego treningu. Intensywny wysiłek przejściowo podnosi CK, AST/ALT, a u niektórych osób nawet troponinę — i może niepotrzebnie niepokoić.

Bez alkoholu (min. 24 h). Alkohol nasila poposiłkowy „pik” triglicerydów, szczególnie po tłustym posiłku.

Suplementy: jeśli bierzesz biotynę (B7), koniecznie powiedz o tym w punkcie pobrań — ta witamina potrafi zaburzać część immunoanaliz np. TSH, troponiny.

Poranek badania — prosta rutyna

1. Post tylko wtedy, gdy zalecono (zwykle 8–12 h). Woda jest dozwolona i wskazana.

2. Stała pora, najlepiej rano (7:00–10:00). Wiele hormonów (np. TSH) ma rytm dobowy, więc trzymajmy się tej samej godziny przy kolejnych kontrolach.

3. Uspokój organizm: usiądź i odpocznij 10–15 minut przed pobraniem; nie zmieniaj pozycji — ogranicza to „zagęszczenie” krwi, które potrafi sztucznie podbić część parametrów.

4. Leków nie odstawiaj samodzielnie. Wyjątki (np. żelazo przed badaniem żelaza)

Krótkie wskazówki do najczęstszych badań

• Lipidogram (cholesterol całk., HDL, LDL, TG). W rutynie może być nie na czczo (konsensus EAS/EFLM). Gdy TG są bardzo wysokie, warto powtórzyć na czczo.

• Glukoza/insulina/HOMA-IR. Klasycznie 8–12 h postu, woda dozwolona.

• Tarczyca (TSH, FT3, FT4, przeciwciała). Najlepiej rano i zawsze o podobnej godzinie. O porannej dawce lewotyroksyny decyduje lekarz (często zaleca się pobranie przed dawką).

• Prolaktyna. Po spokojnym odpoczynku; unikaj stresu i intensywnego wysiłku tuż przed pobraniem.

• Gospodarka żelazowa (żelazo, TIBC/UTIBC, transferyna, wysycenie; ferrytyna). Rano; nie przyjmuj suplementu żelaza przez 12–24 h przed oznaczeniem żelaza/TIBC (przejściowo zawyża wynik). Pamiętaj, że ferrytyna to białko ostrej fazy — rośnie przy stanie zapalnym.

Badanie ogólne moczu — jak pobrać prawidłowo

• Umyj okolicę ujścia cewki, pierwszy strumień do toalety, środkowy do jałowego pojemnika, reszta do toalety. Próbkę dostarcz w 1–2 godziny.

• W czasie miesiączki warto, jeśli to możliwe, przełożyć pobranie — krew menstruacyjna może zanieczyścić próbkę i dać fałszywie dodatnie „erytrocyty +”.

• Witamina C (duże dawki) może fałszować wynik paska (np. glukoza, krew, azotyny, bilirubina) — poinformuj laboratorium o suplementach.

  
  
  
  

  Źródła

  1. EFLM/COLABIOCLI – Joint Recommendation for venous blood sampling (pozycja, 10–15 min odpoczynku) [PDF]:https://cms.ifcc.org/media/477460/cclm_-joint_eflm-colabiocli_rec-for-venous-blood-sampling.pdf

  2. EAS/EFLM (2016) – lipidogram nie-na-czczo, European Heart Journal (pełny konsensus) [PDF]:https://eas-society.org/wp-content/uploads/2022/05/2016_Consensus-lipid-profile-fasting.pdf

  3. MedlinePlus – Fasting for a blood test (8–12 h; woda dozwolona):https://medlineplus.gov/lab-tests/fasting-for-a-blood-test/

  4. Cleveland Clinic – Fasting for Blood Work:https://my.clevelandclinic.org/health/articles/fasting-for-blood-work

  5. FDA – Biotin Interference with Troponin Lab Tests (interferencje biotyny):https://www.fda.gov/medical-devices/in-vitro-diagnostics/biotin-interference-troponin-lab-tests-assays-subject-biotin-interference

  6. Frontiers in Endocrinology (2021) – przegląd o zmienności dobowej TSH:https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fendo.2021.619568/full

  7. BMC Endocrine Disorders (2022) – wpływ czasu pobrania/posiłku na TSH:https://bmcendocrdisord.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12902-022-01005-7

  8. PMC – Creatine Kinase Levels After Exercise (CK po wysiłku):https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4904530/

  9. Circulation (2021) – przegląd: troponina po wysiłku:https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.121.056208

  10. PMC – The Impact of Acute Exercise on Blood Work Parameters (2024):https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11498664/

  11. PMC – The Effect of Alcohol on Postprandial and Fasting Triglycerides:https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3179875/

  12. Cleveland Clinic – TIBC Test (przygotowanie; żelazo):https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/24979-total-iron-binding-capacity-tibc

  13. MedlinePlus – Iron tests (przygotowanie; żelazo):https://medlineplus.gov/lab-tests/iron-tests/

  14. MedlinePlus – Clean catch urine sample (midstream clean-catch):https://medlineplus.gov/ency/article/007487.htm

  15. American Family Physician (2022) – Office-Based Urinalysis:https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2022/0700/office-based-urinalysis.html

  16. PMC – Ascorbic acid—A black hole of urine chemistry screening (wit. C a paski):https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6816895/

  17. Annals of Clinical & Laboratory Science (2015) – Influence of Vitamin C on Urine Dipstick [PDF]:https://www.annclinlabsci.org/content/45/4/391.full.pdf

  18. WHO (2020) – Serum ferritin concentrations for the assessment of iron status [PDF]:https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/337666/9789240008526-eng.pdf

  19. StatPearls – Acute Phase Reactants (ferrytyna jako białko ostrej fazy):https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519570/

   Materiał edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej/diagnostycznej.